Kinh tế nhà nước cần phát huy vai trò chủ đạo bằng năng lực dẫn dắt, điều tiết và tạo động lực cho nền kinh tế, thay vì dựa vào cơ chế bao cấp hay độc quyền. Đây là định hướng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại phiên họp đầu tiên của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, đồng thời đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với doanh nghiệp nhà nước, thu hút FDI và phát triển bền vững.
Ngày 6/7, Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật đã ban hành kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên họp thứ nhất, thống nhất với báo cáo của Đảng ủy Bộ Tài chính về cơ chế, chính sách và giải pháp thể chế hóa các chủ trương phát triển kinh tế nhà nước.
Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo bằng năng lực, không bằng ưu đãi
Theo kết luận, kinh tế nhà nước được tiếp cận như một chỉnh thể thống nhất, bao gồm ngân sách nhà nước, tài sản công, đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, dự trữ quốc gia, doanh nghiệp nhà nước, các tổ chức tín dụng nhà nước và vốn nhà nước theo định hướng của Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nhưng không dựa trên cơ chế bao cấp, độc quyền, ưu đãi hành chính hay mô hình “xin – cho”. Thay vào đó, vai trò này phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt, điều tiết nền kinh tế, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và chi phối những lĩnh vực chiến lược, thiết yếu của quốc gia.
Bên cạnh đó, khu vực kinh tế nhà nước cần tuân thủ nghiêm kỷ luật thị trường, kỷ luật tài chính, nâng cao chất lượng quản trị và tăng cường trách nhiệm giải trình.
Rà soát toàn diện thể chế, nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lực
Ban Chỉ đạo yêu cầu rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước nhằm xác định các quy định cần sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới, trong đó có nhiều nội dung cần xử lý ngay trong năm 2026.
Định hướng mới cũng yêu cầu chuyển đổi phương thức quản lý nguồn lực từ mô hình phân tán sang quản trị thống nhất trong toàn bộ vòng đời tài sản, từ quy hoạch, phân bổ, giao quản lý đến khai thác, sử dụng, hạch toán, giám sát và đánh giá hiệu quả. Hiệu quả sử dụng nguồn lực, giá trị gia tăng và đóng góp cho phát triển bền vững sẽ trở thành thước đo quan trọng.
Doanh nghiệp nhà nước phải tiên phong đổi mới và chuyển đổi số
Đối với doanh nghiệp nhà nước, Ban Chỉ đạo yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình quản trị theo chuẩn mực hiện đại, minh bạch và cạnh tranh. Các doanh nghiệp cần đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đồng thời phát triển các ngành, lĩnh vực trọng điểm có sức lan tỏa đối với nền kinh tế.
Kết luận cũng nhấn mạnh yêu cầu kiên quyết ngăn chặn tình trạng lợi ích nhóm, “sân sau”, đầu tư theo nhiệm kỳ và xử lý dứt điểm các doanh nghiệp thua lỗ kéo dài nhưng không xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.
Thu hút FDI theo chất lượng, ưu tiên công nghệ cao
Đối với khu vực đầu tư nước ngoài, Ban Chỉ đạo thống nhất định hướng chuyển mạnh từ thu hút FDI theo số lượng sang lựa chọn các dự án có chất lượng cao, ưu tiên công nghệ hiện đại, tạo giá trị gia tăng lớn và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.
Các chính sách ưu đãi đầu tư sẽ gắn với kết quả thực hiện và cam kết cụ thể của nhà đầu tư, bao gồm chuyển giao công nghệ, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đào tạo nhân lực Việt Nam, nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển hệ thống nhà cung ứng trong nước, bảo vệ môi trường và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.
Ban Chỉ đạo cũng yêu cầu không ưu đãi dàn trải, không chạy theo số lượng dự án hoặc quy mô vốn đăng ký, đồng thời không đánh đổi môi trường, an ninh kinh tế, an ninh dữ liệu, quốc phòng và lợi ích lâu dài để thu hút các dự án ngắn hạn hoặc có hiệu quả lan tỏa thấp.
Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ nghiên cứu cơ chế thu hồi ưu đãi đối với các nhà đầu tư không thực hiện đúng cam kết, đồng thời tăng cường kiểm soát chuyển giá, gian lận thương mại và các rủi ro về môi trường, tài chính, dữ liệu cũng như quốc phòng, an ninh.
Quyết liệt xử lý ô nhiễm không khí tại Hà Nội và TP.HCM
Một nội dung đáng chú ý khác là Ban Chỉ đạo xác định ô nhiễm không khí tại Hà Nội, TP.HCM và các vùng phụ cận đang là vấn đề cấp bách, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, chất lượng sống, năng suất lao động, môi trường đầu tư và mục tiêu phát triển bền vững.
Để khắc phục tình trạng này, Ban Chỉ đạo yêu cầu thiết lập cơ chế điều phối liên vùng, kiểm kê đầy đủ các nguồn phát thải, xây dựng hệ thống quan trắc và cảnh báo hiện đại, đồng thời kiểm soát chặt phát thải từ giao thông, xây dựng, công nghiệp, hoạt động đốt rác và đốt phụ phẩm nông nghiệp.
Quan điểm xuyên suốt được nhấn mạnh là không để tình trạng ô nhiễm kéo dài mà không xác định rõ trách nhiệm, thời hạn xử lý và tiêu chí đánh giá kết quả, hướng tới xây dựng môi trường sống bền vững và nâng cao chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.