Việc Mỹ mở đường cho Ả-rập Xê-út tiến gần hơn tới quyền làm giàu uranium đang tạo ra làn sóng tranh luận tại Hàn Quốc. Quốc gia từng nhiều thập kỷ tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu chống phổ biến vũ khí hạt nhân của Washington nay cho rằng họ đang bị đối xử thiếu công bằng, dù sở hữu ngành công nghiệp điện hạt nhân phát triển hàng đầu thế giới.
Thỏa thuận mới của Mỹ với Ả-rập Xê-út làm dấy lên tranh cãi
Trong nhiều năm, Hàn Quốc được xem là hình mẫu về việc tuân thủ các quy định không phổ biến vũ khí hạt nhân do Mỹ thúc đẩy. Tuy nhiên, quyết định của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong việc xúc tiến thỏa thuận hạt nhân với Ả-rập Xê-út đang khiến Seoul đặt ra nhiều câu hỏi về tính nhất quán trong chính sách của Washington.
Theo nội dung được công bố, Mỹ có thể cho phép Ả-rập Xê-út làm giàu uranium ngay trong nước để phục vụ chương trình điện hạt nhân. Động thái này được đánh giá là bước thay đổi đáng kể so với lập trường lâu nay của Washington.
Điều đáng chú ý là trong khi Riyadh vẫn chưa xây dựng nhà máy điện hạt nhân thương mại, Hàn Quốc – quốc gia đang vận hành 26 lò phản ứng và có kế hoạch tiếp tục mở rộng công suất – vẫn chưa được trao quyền tương tự.
Hàn Quốc nhiều thập kỷ chịu các giới hạn từ Washington
Từ những năm 1970, Mỹ từng gây sức ép buộc Hàn Quốc từ bỏ chương trình phát triển vũ khí hạt nhân bí mật. Sau đó, Washington tiếp tục hạn chế Seoul tự làm giàu uranium phục vụ các nhà máy điện.
Ngay cả khi Hàn Quốc gia nhập Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), chấp nhận sự giám sát chặt chẽ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và phát triển ngành điện hạt nhân quy mô lớn, các hạn chế này vẫn được duy trì.
Điều này cũng không thay đổi khi Triều Tiên liên tục mở rộng kho vũ khí hạt nhân ngay sát biên giới Hàn Quốc.
Ngày 23/7, Bộ Ngoại giao Hàn Quốc cho biết đang theo dõi sát các điều chỉnh trong chính sách hạt nhân của Mỹ nhằm đánh giá tác động đối với các cuộc đàm phán giữa hai nước, dù không bình luận trực tiếp về thỏa thuận với Ả-rập Xê-út.
Nhiều chuyên gia cho rằng Mỹ đang áp dụng tiêu chuẩn khác nhau
Theo nhận định của báo The New York Times, sự khác biệt trong cách Washington đối xử với Hàn Quốc và Ả-rập Xê-út phản ánh dấu hiệu của “tiêu chuẩn kép”.
Không chỉ xem xét cho phép Riyadh làm giàu uranium, Mỹ còn được cho là sẵn sàng áp dụng cơ chế thanh sát linh hoạt hơn so với các quy định mà Seoul đã chấp nhận trong nhiều năm.
Giáo sư Leif-Eric Easley (Đại học Nữ sinh Ewha, Seoul) nhận định chính quyền Tổng thống Donald Trump đang ưu tiên các thỏa thuận địa chính trị quy mô lớn hơn là duy trì những nguyên tắc truyền thống về kiểm soát hạt nhân.
Tuy vậy, Tổng thống Trump cũng cho biết thỏa thuận với Ả-rập Xê-út vẫn phụ thuộc vào việc nước này có tiến tới bình thường hóa quan hệ với Israel hay không, đồng nghĩa quá trình triển khai vẫn còn nhiều yếu tố chưa chắc chắn.
Seoul lo ngại trước những khác biệt về chính sách
Đối với Hàn Quốc, vấn đề không chỉ nằm ở quyền tiếp cận công nghệ hạt nhân mà còn liên quan đến an ninh năng lượng và khả năng tự chủ trong dài hạn.
Seoul hiện phải nhập khẩu toàn bộ uranium phục vụ các nhà máy điện hạt nhân do các thỏa thuận với Mỹ yêu cầu mọi hoạt động làm giàu nhiên liệu phải được Washington chấp thuận bằng văn bản.
Trong khi đó, Hàn Quốc mong muốn phát triển năng lực làm giàu uranium nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng nhiên liệu cũng như tái chế nhiên liệu đã qua sử dụng để giảm áp lực lưu trữ chất thải hạt nhân.
Song song với đó, nước này đang hướng tới mục tiêu đóng tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân đầu tiên trong khoảng một thập kỷ tới bằng nhiên liệu uranium làm giàu ở mức thấp.
Yếu tố Triều Tiên tiếp tục tạo sức ép
Mặc dù Tổng thống Lee Jae Myung nhiều lần khẳng định Hàn Quốc không theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân và vẫn dựa vào cam kết an ninh của Mỹ, dư luận trong nước ngày càng ủng hộ việc xây dựng năng lực răn đe độc lập.
Áp lực càng gia tăng khi Triều Tiên liên tục mở rộng chương trình hạt nhân và gần đây công bố phần thân của mẫu tàu ngầm chiến lược chạy bằng năng lượng hạt nhân có khả năng mang tên lửa.
Bối cảnh đó khiến nhiều ý kiến tại Hàn Quốc coi việc sở hữu công nghệ làm giàu uranium là bước đi quan trọng để nâng cao năng lực tự chủ nếu môi trường an ninh khu vực tiếp tục biến động.
Đàm phán Mỹ – Hàn được kỳ vọng làm rõ nhiều vấn đề
Thỏa thuận giữa Mỹ và Ả-rập Xê-út được dự báo sẽ trở thành chủ đề quan trọng trong các cuộc thương lượng sắp tới giữa Washington và Seoul.
Trước đó, trong thỏa thuận hợp tác toàn diện đạt được vào cuối năm 2025, Mỹ từng cam kết ủng hộ một “lộ trình” để Hàn Quốc có thể làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự và tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng. Washington cũng đồng ý hỗ trợ chương trình phát triển tàu ngầm hạt nhân của Seoul, bao gồm bảo đảm nguồn nhiên liệu.
Tuy nhiên, nhiều nội dung then chốt vẫn chưa được làm rõ, như việc Hàn Quốc có được phép tự vận hành các cơ sở làm giàu uranium trên lãnh thổ của mình hay không và liệu nguồn nhiên liệu này có thể sử dụng cho đội tàu ngầm hạt nhân trong tương lai.
Sau thời gian bị gián đoạn bởi các bất đồng thương mại, hai bên mới nối lại các cuộc trao đổi ở cấp chuyên viên từ tháng trước. Trong bối cảnh Mỹ thay đổi cách tiếp cận với Ả-rập Xê-út, giới quan sát cho rằng các cuộc đàm phán sắp tới sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với định hướng hợp tác hạt nhân giữa Washington và Seoul trong những năm tới.