Khi các vụ cháy rừng lịch sử liên tiếp bùng phát, thiêu rụi hàng trăm nghìn hecta rừng và buộc hàng chục nghìn người phải sơ tán, Tây Ban Nha lại rơi vào nghịch lý: đội trực thăng chữa cháy từng được xem là hiệu quả bậc nhất vẫn phải “đắp chiếu”. Nguyên nhân xuất phát từ các lệnh trừng phạt nhằm vào Nga, khiến quốc gia này mất đi một trong những phương tiện ứng phó hỏa hoạn quan trọng nhất.
Trực thăng chữa cháy “án binh bất động” giữa cao điểm cháy rừng
Những ngày cuối tháng 7/2026, các đám cháy lớn liên tiếp bùng phát tại khu vực Madrid và Avila, nhanh chóng lan rộng và thiêu rụi hàng chục nghìn hecta rừng.
Trong bối cảnh lực lượng cứu hỏa phải căng mình ứng phó, hơn 10 trực thăng Kamov Ka-32 – dòng máy bay chuyên dụng được đánh giá hàng đầu cho nhiệm vụ chữa cháy – vẫn không thể cất cánh.
Nguyên nhân không nằm ở yếu tố kỹ thuật thông thường mà bắt nguồn từ các biện pháp trừng phạt của Liên minh châu Âu (EU) đối với Nga.
Những chiếc Ka-32 của Hàn Quốc
Lệnh cấm vận khiến đội bay tê liệt
Thực tế, tình trạng các trực thăng Ka-32 ngừng hoạt động đã kéo dài nhiều năm.
Trong văn bản trả lời chất vấn tại Quốc hội ngày 10/6/2024, Chính phủ Tây Ban Nha từng xác nhận toàn bộ trực thăng Kamov Ka-32A11BC không còn đủ điều kiện khai thác do ảnh hưởng từ cuộc xung đột Nga – Ukraine.
Các gói trừng phạt của EU khiến Madrid không thể tiếp cận nguồn phụ tùng thay thế phục vụ bảo dưỡng. Đồng thời, đội ngũ kỹ thuật viên và chuyên gia Nga cũng không được phép sang châu Âu hỗ trợ sửa chữa.
Bên cạnh đó, Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) đã thu hồi chứng nhận đủ điều kiện bay đối với trực thăng do Nga sản xuất, khiến việc đưa Ka-32 trở lại hoạt động gần như không thể thực hiện.
Pegasus – doanh nghiệp từng vận hành đội trực thăng này theo hợp đồng với Chính phủ Tây Ban Nha – cũng xác nhận hiện không còn chiếc Kamov nào trong biên chế vì không đủ khả năng duy trì khai thác.
Đây đã là mùa cháy rừng thứ hai liên tiếp quốc gia Nam Âu phải đối mặt với hỏa hoạn mà thiếu vắng lực lượng trực thăng từng đóng vai trò chủ lực.
Vì sao Ka-32 gần như không có đối thủ?
Theo giới chuyên môn, khó khăn lớn nhất của Tây Ban Nha nằm ở chỗ chưa có mẫu trực thăng phương Tây nào có thể thay thế hoàn toàn Ka-32.
Điểm nổi bật của Ka-32 là thiết kế hai cánh quạt đồng trục quay ngược chiều, giúp loại bỏ nhu cầu sử dụng cánh quạt đuôi. Nhờ đó, trực thăng có thân ngắn gọn hơn, khả năng cơ động cao khi hoạt động trong các thung lũng hẹp hoặc địa hình đồi núi – đặc trưng của bán đảo Iberia.
Việc không phải phân bổ công suất cho cánh quạt đuôi cũng giúp toàn bộ sức mạnh động cơ tập trung tạo lực nâng, cho phép Ka-32 mang tải trọng lớn hơn so với nhiều trực thăng cùng kích cỡ.
Theo báo cáo của Bộ Chuyển đổi Sinh thái Tây Ban Nha năm 2025, đây là lợi thế đặc biệt quan trọng trong các nhiệm vụ chữa cháy quy mô lớn.
Một ưu điểm khác là bể chứa nước tích hợp trong thân máy bay có dung tích khoảng 4.500 lít, giúp quá trình lấy nước và thả nước diễn ra nhanh, ổn định và linh hoạt hơn.
Vụ cháy rừng đang diễn ra là vụ cháy tồi tệ nhất trong lịch sử Tây Ban Nha
Các phương án thay thế vẫn chưa đáp ứng yêu cầu
Theo đánh giá của Bộ Chuyển đổi Sinh thái Tây Ban Nha, phương án gần nhất hiện nay là sử dụng trực thăng Super Puma do Airbus sản xuất.
Tuy nhiên, Super Puma được thiết kế chủ yếu cho nhiệm vụ vận tải và chở người, trong khi khả năng chữa cháy lại kém hơn đáng kể.
Khác với Ka-32, Super Puma phải sử dụng gàu nước treo bên ngoài thay vì bồn chứa tích hợp, khiến hiệu quả vận hành giảm, đặc biệt trong điều kiện địa hình phức tạp.
Ngoài ra, chi phí khai thác dòng trực thăng này cũng cao hơn.
Trong khi đó, trực thăng vận tải hạng nặng CH-47 Chinook do Mỹ sản xuất tuy có tải trọng lớn nhưng lại quá cồng kềnh và tốn kém để sử dụng thường xuyên trong chữa cháy rừng.
Không chỉ Tây Ban Nha gặp khó
Khó khăn về chuỗi cung ứng đối với Ka-32 không chỉ xảy ra tại Tây Ban Nha.
Bồ Đào Nha hiện cũng sở hữu 6 chiếc Ka-32 phục vụ lực lượng bảo vệ dân sự.
Trong khi đó, Hàn Quốc là quốc gia vận hành nhiều trực thăng Kamov nhất ngoài Nga với hơn 60 chiếc, gồm 27 chiếc thuộc Cục Kiểm lâm và 8 chiếc phục vụ Lực lượng Bảo vệ Bờ biển.
Các quốc gia này cũng đang phải đối mặt với nguy cơ thiếu phụ tùng và dịch vụ bảo dưỡng do ảnh hưởng từ các biện pháp cấm vận.
Bài toán chưa có lời giải
Theo thống kê, các vụ cháy rừng trong năm 2026 đã thiêu rụi hơn 150.000 hecta, khiến ít nhất 13 người thiệt mạng và hơn 55.000 người phải sơ tán.
Trước áp lực ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu và cháy rừng cực đoan, Tây Ban Nha đang đứng trước hai lựa chọn đều không dễ dàng.
Một là đầu tư nguồn kinh phí rất lớn để xây dựng đội bay mới với hiệu quả chưa chắc vượt được Ka-32.
Hai là tiếp tục bước vào những mùa hè đầy khốc liệt mà thiếu đi phương tiện chữa cháy trên không từng được xem là “lá bài chủ lực”.
Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt vẫn còn hiệu lực, câu chuyện về đội trực thăng Ka-32 nhiều khả năng sẽ tiếp tục được nhắc đến như một nghịch lý đáng chú ý trong công tác phòng chống cháy rừng tại châu Âu.