Khủng hoảng nhân lực ngành xây dựng tại Nhật Bản: Doanh nghiệp ngại nhận dự án mới, đẩy mạnh công nghệ in 3D
Ngành xây dựng Nhật Bản đang đối mặt với áp lực chưa từng có khi lực lượng lao động già hóa, thiếu nhân công tay nghề cao và chi phí vật liệu liên tục leo thang. Trước thực trạng này, nhiều doanh nghiệp buộc phải hạn chế nhận dự án mới, trong khi Chính phủ và khu vực tư nhân tăng tốc ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao năng suất.
Thiếu lao động khiến nhiều doanh nghiệp không dám nhận công trình mới
Sự sụt giảm dân số trong độ tuổi lao động cùng tốc độ già hóa nhanh đang tạo ra bài toán nan giải cho ngành xây dựng Nhật Bản. Theo các dự báo, khoảng 1,5 triệu lao động lành nghề, tương đương 45% lực lượng lao động hiện nay, sẽ nghỉ hưu trong vòng 10 năm tới, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nhân sự nghiêm trọng.
Khảo sát của Nikkei Asia đối với 71 doanh nghiệp xây dựng hàng đầu cho thấy, trong số 45 đơn vị phản hồi, chỉ 22% cho biết có thể tiếp tục nhận các dự án quy mô lớn trong năm tài khóa 2026.
Ngược lại, 69% doanh nghiệp cho biết phải chờ đến năm tài khóa 2027 hoặc muộn hơn mới đủ năng lực tiếp nhận thêm các công trình lớn. Đáng chú ý, khoảng 7% dự báo phải đến năm 2030 hoặc sau đó mới có thể mở rộng quy mô dự án.
Nguyên nhân lớn nhất được các doanh nghiệp đưa ra là tình trạng khan hiếm lao động có chuyên môn, đặc biệt ở các lĩnh vực như lắp đặt hệ thống điện, điều hòa không khí và các hạng mục kỹ thuật. Bên cạnh đó, giá vật liệu xây dựng tăng mạnh cũng khiến nhiều đơn vị thận trọng hơn trong việc triển khai dự án mới.
Theo thống kê của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản, nhiều dự án xây dựng và hạ tầng ngoài lĩnh vực nhà ở đang bị chậm tiến độ hoặc phải điều chỉnh kế hoạch do thiếu nhân lực.
Công nghệ trở thành lời giải cho bài toán năng suất
Để ứng phó với áp lực ngày càng lớn, Chính phủ Nhật Bản cùng các doanh nghiệp đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi số và mở rộng ứng dụng công nghệ trong xây dựng.
Nhật Bản đã đầu tư vào tự động hóa trong ngành xây dựng từ những năm 1980. Đến năm 2015, nước này triển khai chương trình i-Construction, sáng kiến hợp tác giữa khu vực công và tư nhằm đưa công nghệ số vào toàn bộ quy trình xây dựng.
Từ năm 2024, chương trình bước sang giai đoạn hai với mục tiêu giảm khoảng 30% nhu cầu lao động vào năm 2040 thông qua tự động hóa và số hóa.
Công nghệ in 3D được kỳ vọng tạo bước ngoặt
Một trong những giải pháp được đánh giá giàu tiềm năng là công nghệ xây dựng bằng in 3D.
Theo Giáo sư Tetsuya Ishida thuộc Đại học Tokyo, công nghệ in bê tông 3D (3DPC) có khả năng chuyển đổi trực tiếp dữ liệu thiết kế số thành công trình thực tế, giúp rút ngắn thời gian thi công và giảm đáng kể nhu cầu nhân công.
Khi kết hợp với các giải pháp như xây dựng lắp ghép, trí tuệ nhân tạo (AI) trong thiết kế và máy móc tự hành, năng suất của ngành có thể tăng tới 40% vào năm 2030.
Hiện thị trường xây dựng lắp ghép tại Nhật Bản được ước tính đạt giá trị khoảng 26 tỷ USD trong năm 2025, cho thấy xu hướng ứng dụng công nghệ đang tăng mạnh.
Xuất hiện ngôi nhà in 3D chống động đất đầu tiên
Một ví dụ tiêu biểu cho xu hướng này là dự án “Stealth House” do startup công nghệ xây dựng Kizuki hợp tác cùng hơn 20 doanh nghiệp, trong đó có ONOCOM, triển khai.
Đây là ngôi nhà in 3D hai tầng đầu tiên tại Nhật Bản có khả năng chống động đất. Công trình cao khoảng 6 m, diện tích 50 m², được hoàn thiện trực tiếp tại công trường chỉ trong 14 ngày bằng hệ thống máy in giàn cổng cỡ lớn, từ phần móng đến kết cấu tường và mái.
Các chuyên gia nhận định, xây dựng bằng công nghệ in 3D không chỉ giúp rút ngắn thời gian thi công mà còn giảm nhu cầu lao động, nâng cao mức độ an toàn tại công trường, tiết kiệm vật liệu và mở ra nhiều khả năng thiết kế linh hoạt hơn so với phương pháp truyền thống.
Trong bối cảnh ngành xây dựng Nhật Bản đối mặt với áp lực thiếu nhân lực kéo dài, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ được xem là giải pháp quan trọng để duy trì năng lực thi công và đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng trong những năm tới.