Việt Nam đang nổi lên là một trong những thị trường có tốc độ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) mạnh mẽ nhất khu vực. Theo báo cáo mới nhất của Microsoft, tỷ lệ lao động sử dụng AI thành thạo trong công việc tại Việt Nam hiện đứng đầu Đông Nam Á, phản ánh xu hướng chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng trong cộng đồng doanh nghiệp cũng như lực lượng lao động tri thức.
Tuy nhiên, cùng với những cơ hội về năng suất và đổi mới sáng tạo, AI cũng đặt ra sức ép lớn khi phần lớn người lao động lo ngại sẽ bị tụt lại nếu không kịp thích ứng với làn sóng công nghệ mới.
Việt Nam có tỷ lệ “nhân sự AI tiên phong” cao vượt trội
Trong Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 (Work Trend Index 2026) công bố ngày 24/6, Microsoft cho biết khoảng 39% lực lượng lao động tri thức tại Việt Nam được xếp vào nhóm “Frontier Professionals” – những nhân sự có khả năng khai thác AI thành thạo và tích hợp công nghệ này vào quy trình làm việc hằng ngày.
Con số này cao gấp hơn hai lần mức trung bình toàn cầu là 16%, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tỷ lệ nhân sự AI tiên phong cao nhất khu vực Đông Nam Á.
Báo cáo được xây dựng dựa trên dữ liệu năng suất ẩn danh từ hệ sinh thái Microsoft 365 kết hợp khảo sát 2.000 lao động tri thức tại Việt Nam. Trước đó, Microsoft cũng ghi nhận Việt Nam đứng thứ hai trong khu vực về mức độ phổ cập AI thông qua báo cáo Global AI Diffusion.
Theo Microsoft, nhóm nhân sự tiên phong không chỉ thành thạo các công cụ AI mà còn hiểu cách phối hợp hiệu quả giữa con người và trí tuệ nhân tạo, chuẩn hóa quy trình làm việc và lan tỏa kinh nghiệm trong toàn tổ chức. Đây được xem là nền tảng giúp doanh nghiệp tích lũy tri thức, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng mô hình vận hành mới.
AI mở rộng năng lực sáng tạo của người lao động
Báo cáo cho thấy AI đang tạo ra những thay đổi rõ rệt đối với hiệu quả làm việc của người lao động Việt Nam.
Có tới 76% người được khảo sát cho biết hiện họ có thể tạo ra những kết quả hoặc sản phẩm mà chỉ một năm trước đây chưa thể thực hiện được nhờ sự hỗ trợ của AI.
Trong nhóm nhân sự AI tiên phong, tỷ lệ này tăng lên 83%, vượt mức trung bình toàn cầu.
Điều này cho thấy AI không chỉ giúp tự động hóa công việc mà còn mở rộng khả năng sáng tạo, xử lý dữ liệu và giải quyết các nhiệm vụ phức tạp của người lao động.
Con người vẫn giữ vai trò trung tâm
Dù AI ngày càng được sử dụng phổ biến, khảo sát cho thấy người lao động Việt Nam vẫn duy trì vai trò chủ động trong quá trình ra quyết định.
Khoảng 89% người tham gia khảo sát xem nội dung do AI tạo ra chỉ là điểm khởi đầu để phân tích và phát triển ý tưởng, thay vì coi đó là kết quả cuối cùng.
Nhiều nhân sự vẫn chủ động rà soát, đánh giá và chịu trách nhiệm đối với các quyết định chuyên môn của mình.
Đáng chú ý, hơn một nửa nhóm nhân sự tiên phong cho biết họ vẫn thực hiện một số công việc mà không sử dụng AI nhằm duy trì kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời cân nhắc rõ ràng đâu là phần việc nên giao cho AI và đâu là nhiệm vụ cần con người trực tiếp đảm nhiệm.
Doanh nghiệp bắt đầu xây dựng chiến lược AI rõ ràng hơn
Một tín hiệu tích cực khác được Microsoft ghi nhận là các doanh nghiệp Việt Nam đang có định hướng ứng dụng AI rõ nét hơn.
Theo khảo sát, 48% lãnh đạo doanh nghiệp cho biết đã xây dựng chiến lược AI nhất quán cho tổ chức, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu chỉ 26%.
Song song với đó, khoảng một phần ba người lao động cho biết họ được khuyến khích, ghi nhận hoặc khen thưởng khi thử nghiệm những phương thức làm việc mới với AI, kể cả khi các sáng kiến chưa tạo ra kết quả ngay lập tức.
Điều này phản ánh xu hướng nhiều doanh nghiệp bắt đầu coi đổi mới sáng tạo là một phần trong văn hóa phát triển, thay vì chỉ đánh giá dựa trên hiệu quả ngắn hạn.
Áp lực thích ứng ngày càng gia tăng
Bên cạnh những tín hiệu tích cực, báo cáo cũng chỉ ra sức ép không nhỏ đối với lực lượng lao động.
Có tới 82% người được khảo sát tại Việt Nam thừa nhận lo ngại sẽ bị tụt lại phía sau nếu không nhanh chóng học hỏi và ứng dụng AI vào công việc. Tỷ lệ này cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn cầu là 65%.
Microsoft gọi đây là “nghịch lý chuyển đổi”, khi tốc độ ứng dụng AI của người lao động đang diễn ra rất nhanh nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa kịp điều chỉnh hệ thống quản trị, quy trình vận hành và cơ chế đánh giá để theo kịp sự thay đổi.
Khoảng cách giữa tốc độ phát triển công nghệ và khả năng thích ứng của tổ chức được xem là một trong những thách thức lớn nhất trong quá trình chuyển đổi số.
AI sẽ là nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới
Đánh giá về xu hướng này, ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc điều hành phụ trách các thị trường mới nổi của Microsoft, trong đó có Việt Nam, cho rằng tốc độ ứng dụng AI đang phản ánh tiềm năng rất lớn của lực lượng lao động Việt Nam trong việc nắm bắt cơ hội từ cuộc cách mạng công nghệ.
Theo ông, AI chỉ thực sự tạo ra giá trị khi doanh nghiệp đồng thời đổi mới mô hình quản trị, phương thức vận hành và cách thức tổ chức công việc.
“Những doanh nghiệp dẫn đầu trong kỷ nguyên AI sẽ là những đơn vị biết tận dụng công nghệ để tái thiết cách thức làm việc, nâng cao năng suất và tạo ra giá trị mới cho cả nhân viên lẫn khách hàng”, ông nhấn mạnh.
Với tỷ lệ nhân sự AI tiên phong cao nhất Đông Nam Á cùng tốc độ chuyển đổi số ngày càng mạnh mẽ, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để bứt phá trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, để biến lợi thế này thành động lực tăng trưởng bền vững, các doanh nghiệp sẽ cần tiếp tục đầu tư vào đào tạo kỹ năng, hoàn thiện mô hình quản trị và xây dựng môi trường làm việc phù hợp với kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.